درمان بیماری سالک و جای زخم و اسکار ناشی از آن

salak

سالک یا لیشمانیاز یک بیماری است که از طریق نیش جنس مونث حشره مگس شن به افراد منتقل می‌شود. در حقیقت این بیماری در نتیجه انتقال گونه‌های خاص انگل لیشمانیا (leishmania) ایجاد می‌گردد. بیماری سالک به سه دسته اصلی طبقه‌بندی می‌شود؛ سالک پوستی، سالک مخاطی، و سالک احشایی (کالاآزار). سالک پوستی که همانطور که از نام آن مشخص است بر وضعیت پوست تاثیر دارد، رایج‌ترین نوع سالک در بین افراد می‌شود.

تا کنون واکسن یا داروی خاص برای حفاظت از افراد در برابر سالک پیدا نشده است. با این وجود از طریق استفاده از روش‌های درمان مناسب و مراقبت از نواحی آسیب‌دیده می‌توان علائم بیماری را کنترل کرده و عوارض ناشی از آن را کاهش داد.

بیماری سالک اکثراً در افرادی که در مناطق مرطوب و با امکانات بهداشتی بد زندگی می‌کنند و همچنین در مسافران این مکان‌ها دیده می‌شود. جای نیش حشره سالک زخم عمیقی بر روی پوست ایجاد می‌کند و درمان آن نیازمند مراقبت و پیگیری متداوم است. در کلینیک تخصصی پوست موی رازی، بعد از کنترل علائم سالک، قدم بعدی درمان جای زخم و اثر آن از روی پوست صورت و بدن است. به خاطر داشته باشید که عفونت سالک می‌تواند بعد از مدتی مجدداً در بدن فرد مبتلا فعال شده و فرد را درگیر سازد. توصیه متخصصین ما به بیماران کنترل دائم بیماری، مراجعه مداوم به متخصص و دنبال کردن داروها و دستورات پزشک برای درمان و جلوگیری از عود مجدد این بیماری است. جهت کسب اطلاعات بیشتر درباره درمان سالک و سایر بیماری‌های پوستی می‌توانید با شماره‌های 02188334029 - 02188333259 تماس حاصل نمایید.

چه کسانی در معرض ابتلا به سالک قرار دارند؟


در ارتباط با افراد در معرض ابتلا به سالک می‌توان به نکات زیر توجه کرد:

  • خطر ابتلا به این بیماری برای اکثر مسافران پایین است.
  • در صورت مسافرت به مناطقی که عامل بیماری سالک در آن فعال می‌باشد، خطر ابتلا به این بیماری برای افراد زیر بیشتر است:
    • افرادی که به مناطق روستایی، جنگلی، بیابانی و بکر سفر کرده‌اند.
    • افرادی که علاقه‌مند به انجام فعالیت‌های خارج از خانه همچون رصد پرندگان یا کوه‌نوردی هستند.
    • افرادی که بین غروب آفتاب و طلوع خورشید از محل اقامت خود خارج می‌شوند.
    • مسافران که به فعالیت‌های ماجراجویی، اقدامات نظامی، ساخت و ساز اشتغال دارند.
  • افرادی که قبلاً به سالک مبتلا شده‌اند، هنوز هم در معرض خطر ابتلا به این بیماری قرار دارند.

در چه مناطقی احتمال ابتلا به سالک بیشتر است؟


احتمال ابتلا به سالک در مناطق زیر بیشتر می‌باشد:

  • سالک عمدتاً در مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری همچون مناطق زیر مشاهده می‌شود:
    • آفریقا، به خصوص در مناطق استوایی، شمال و شرق
    • آمریکا، به خصوص آمریکای جنوبی و مرکزی. به هر حال گاهی اوقات این بیمار در منطقه جنوب ایالات متحده نیز مشاهده شده است
    • آسیا (شامل خاور میانه)، به خصوص ناحیه جنوب و مرکز آسیا
    • جنوب اروپا و منطقه مدیترانه
  • اکثر موارد سالک پوستی در افغانستان، الجزایر، بولیوی، برزیل، کلمبیا، ایران، عراق، نیکاراگوئه، پرو، عربستان، و سوریه مشاهده می‌شود.
  • اکثر موارد سالک مخاطی در بولیوی، برزیل، اتیوپی و پرو مشاهده می‌شود.
  • اکثر موارد سالک انگلی در بنگلادش، برزیل، اتیوپی، هند، نپال، سودان جنوبی و سودان مشاهده می‌شود.
  • ابتلا به سالک معمولاً در مناطق روستایی مشاهده می‌شود، اما همواره امکان مشاهده آن در مناطق شهری نیز وجود دارد.

سالک چگونه در بین افراد منتقل می‌شود؟


salak1

در ارتباط با انتقال این بیماری می‌توان به نکات زیر توجه کرد:

  • حشره ماده شن مگس از طریق مکیدن خون یک حیوان پستاندار آلوده به این انگل مثل سگ، موش یا انسان به عامل انتقال بیماری تبدیل می‌شود. به این ترتیب در هنگام وارد شدن نیش حشره آلوده به این انگل، این بیماری به سایر افراد انتقال می‌یابد.
  • شن مگس یک حشره بسیار کوچک (کوچک‌تر از پشه) بوده و به همین خاطر تشخیص نیش آن به سختی امکان‌پذیر است. علاوه بر این نیش این حشره معمولاً بدون درد بوده و به همین خاطر قابل تشخیص نیست. به هر حال در ادامه به خاطر قرمز شدن پوست می‌توان محل نیش را تشخیص داد.
  • سالک احشایی می‌تواند از طریق تزریق خون، استفاده از سوزن اشتراکی و نیز از مادر باردار به فرزند منتقل شود.

علائم این بیماری چیست؟


سالک پوستی

  • این نوع سالک معمولاً با گذشت چند هفته یا چند ماه پس از نیش زدن یک حشره آلوده ایجاد می‌شود، اما امکان مشاهده آن با گذشت چند سال از نیش حشره نیز وجود دارد.
  • این نوع سالک باعث ایجاد التهاب پوستی همچون دلمه شدن یا زخم شدن پوست می‌شود. علاوه بر این غدد لنفاوی نزدیک محل نیش حشره نیز ممکن است ملتهب شوند.
  • التهاب ایجاد شده در نتیجه نیش حشره می‌تواند دردناک بوده یا بدون درد باشد. التیام این زخم‌ها به چند ماه یا چند سال زمان نیاز داشته و معمولاً پس از ترمیم جای زخم از آنها باقی می‌ماند.

سالک مخاطی

  • سالک مخاطی هنگامی ایجاد می‌شود که سالک پوستی به غشای مخاطی (دیواره) داخل بینی یا دهان گسترش پیدا کند.
  • علائم سالک مخاطی شامل گرفتگی بینی، خونریزی مکرر از ناحیه بینی، و ایجاد زخم و جراحت در ناحیه داخل دهان یا بینی است.
  • سالک مخاطی ممکن است سال‌ها پس از بهبود یافتن جراحت‌های ناشی از سالک پوستی در فرد مشاهده شود.
  • سالک مخاطی در صورت درمان نشدن می‌تواند تغییرات زیاد در وضعیت ظاهری صورت فرد به همراه داشته باشد.

سالک احشایی

  • سالک احشایی زمانی ایجاد می‌شود که سالک به اندام‌های داخلی همچون طحال، کبد، و مغز استخوان نفوذ کند.
  • سالک احشایی معمولاً چند هفته یا چند ماه پس از نیش خوردن توسط یک حشره آلوده ایجاد شده، اما می‌تواند حتی چند سال پس از این شرایط نیز مشاهده شود. این وضعیت بطور خاص در هنگام ضعیف شدن سیستم ایمنی بدن ایجاد می‌گردد.
  • علائم سالک احشایی شامل تب، کاهش وزن، بزرگ شدن کبد و طحال، و مشکلات خونی مثل کم‌خونی و کاهش تعداد سلول‌های سفید خون است.
  • سالک احشایی می‌تواند در صورت درمان نشدن باعث مرگ شود.

تشخیص ابتلا به سالک


برای تشخیص ابتلا به سالک از اقدامات زیر استفاده می‌شود:

  • آزمایش نمونه بافت دچار عفونت
  • آزمایش خون در برخی موارد خاص

پزشکان ابتلا به سالک را با نمونه‌گیری از بافت آلوده تشخیص می‌دهند. در این شرایط از آزمایش‌های میکروسکوپی، کشت، یا تست‌های مولکولی برای کنترل عوامل ژنتیک (DNA) در ارتباط با انگل سالک بر روی بیمار استفاده می‌شود.

گاهی اوقات آزمایش خون می‌تواند برای شناسایی وجود آنتی‌بادی‌های سالک در خون جهت تشخیص ابتلا به سالک احشایی مفید باشد. آنتی‌بادی‌ها پروتئین‌هایی هستند که توسط سیستم ایمنی برای کمک به حفاظت از بدن در برابر حمله‌های خارجی تولید می‌شوند. به هر حال، نتایج حاصل از آزمایش آنتی‌بادی می‌تواند بطور خاص در افراد مبتلا به ایدز منفی باشد. علاوه بر این آزمایش خون برای تشخیص آنتی‌بادی‌ها نمی‌تواند برای تشخیص ابتلا به سالک پوستی مفید باشد.

درمان


سالک احشایی

امروزه در کشورهای پیشرفته از تزریق داروی لیپوسومال آمفوتریسین B (یک نوع داروی ضد انگلی) برای رفع مشکل استفاده می‌شود. علاوه بر این مصرف سایر داروهای آمفوتریسین B نیز می‌تواند در درمان این نوع سالک مفید باشد، اما هنوز مطالعات لازم درباره اثربخشی آن‌ها انجام نشده است.

در آمریکای لاتین و آفریقا، اغلب از تزریق داروهای حاوی آنتیموان (مثل سدیم استیبوگلوکونات یا مگلومین آنتیمونات) برای درمان علائم این بیماری استفاده می‌شود. به هر حال این داروها می‌توانند باعث ایجاد حالت تهوع، استفراغ، خستگی، و مشکلات قلبی برای فرد شده و به همین خاطر ممکن است گاهی اوقات توقف مصرف دارو برای بیمار غیر قابل اجتناب شود. در صورتی که عامل این بیماری به مصرف داروهای فوق مقاوم باشد، می‌توان از داروی میلتفوسین برای درمان فرد استفاده کرد.

گاهی اوقات ممکن است تزریق خون یا مصرف آنتی‌بیوتیک برای درمان عفونت‌های باکتریایی همزمان با درمان بیماری سالک لازم و ضروری باشد. علاوه بر این تغذیه مناسب در این شرایط از اهمیت خاص برخوردار است، زیرا سالک احشایی اغلب در نتیجه سوءتغذیه ایجاد می‌شود.

سالک پوستی

درمان سالک پوستی به میزان پیشرفت بیماری و نوع خاص عفونت ایجاد شده بستگی دارد. برای مواردی که جراحت ایجاد شده‌ اندک و ساده باشد، روش‌های درمان عبارت‌اند از:

  • سرما یا گرما درمانی بر روی محل جراحت
  • استفاده موضعی از پماد پارومومایسین
  • در خارج از ایالات متحده، سدیم استیبوگلوکونات به ناحیه جراحت تزریق می‌شود.

برای موارد زخم‌های بزرگ یا دارای شکل غیر عادی، برای افرادی که سیستم ایمنی بدن آن‌ها ضعیف است، یا افرادی که به یک گونه خاص از سالک دچار شده و این شرایط باعث ابتلای آن‌ها به سالک مخاطی شده است، روش درمان معمولاً شامل مصرف داروهای خوراکی بوده یا از تزریق داروهای زیر برای رفع مشکل استفاده می‌شود:

  • لیپوسومال آمفوتریسین B
  • میلتفوسین
  • سدیم استیبوگلوکونات
  • فلوکونازول (یک داروی ضد قارچ)

سالک مخاطی

برای درمان سالک مخاطی هنوز مشخص نیست کدام یک از روش‌های درمان از بیشترین اثربخشی برخوردار است. داروهای قابل استفاده به این منظور به شرح زیر هستند:

  • لیپوسومال آمفوتریسین B
  • آمفوتریسین دیکسیکولات
  • میلتفوسین
  • سدیم استیبوگلوکونات

در صورتی که سالک در ناحیه بینی یا صورت ایجاد شده باشد، احتمالاً لازم است از عمل جراحی برای رفع مشکل استفاده شود. به هر حال لازم است این عمل جراحی 12 ماه پس از درمان اولیه بر روی بیمار انجام شود تا به این ترتیب خطر بازگشت مجدد بیماری در کمترین سطح باشد.

پیشگیری از سالک


پیشگیری از سالک با پیشگیری از نیش حشره شن مگس شروع می‌شود. برای افرادی که قصد مسافرت به مناطقی دارند که عفونت سالک در آن‌ها فعال است یا افرادی که در این مناطق زندگی می‌کنند، توجه به نکات زیر می‌تواند در پیشگیری از ابتلا به سالک مفید باشد:

  • استفاده از دور کننده حشرات حاوی DEET (دی اتیل تلوآمید)
  • استفاده از محافظ حشرات، پشه بند، و لباس‌هایی که دارای ماده‌های محافظ همچون پرمترین یا پیرتروم باشند.
  • پوشیدن لباس‌های آستین بلند، شلوار و جوراب بلند، و قرار دادن لباس در شلوار
  • اجتناب از انجام فعالیت‌های خارج از خانه از زمان غروب آفتاب تا طلوع خورشید، زیرا در این زمان فعالیت حشره شن مگس در بیشترین سطح قرار دارد.